تاریخ : 1395/04/12 10:54

بسمه تعالی

صنایع دستی را مظهر و تبلور عینی فرهنگ هر کشور دانسته اند که بدلائل و جهات گوناگون بویژه در کشورهای در حال توسعه از اهمیت و ارزش برخوردار می باشد.امروزه صنایع دستی بعنوان «هنر- صنعت» اصیل، ارزنده و بومی کشورمان نه تنها از جنبه های فرهنگی بلکه از جهات اقتصادی و اجتماعی نیز دارای اعتبار خاص بوده و بعنوان یکی از ارکان رشد و توسعه اقتصادی شناخته شده است.

نقش این صنعت مستقل در ایجاد کار (بصورت مستمر یا فصلی) و کسب درآمد (بگونه ای اصلی یا جنبی) و اثرات مثب، تعیین کننده و غیر قابل انکاری که در کاهش روند مهاجرت از روستاها  مناطق عشایری به شهرها نهایتاً رشد و رونق کشاورزی و دامداری دارد با توجه به موقعیت خاص آن در توسعه صادرات غیر نفتی و کسب درآمد ارزی موجب گردیده که کاربردی ترین هنر کشورمان افزون بر ارزشهای والای فرهنگی نیز مورد عنایت خاص سیاستگزاران و برنامه ریزان قرار گیرد.

گزیده رشته های صنایع دستی استان مرکزی به تفکیک شهرستان

 اراک: دستبافتهای سنتی ( قالی بافی، گلیم بافی، جاجیم بافی)- رودوزیهای سنتی- آثار چوبی ( منبت و کنده کاری روی چوب، معرق کاری، پیکرتراشی، خراطی، ساخت سازهای سنتی، مشبک و گره چینی چوب)- سفالگری – کتابت و نگارگری( طراحی سنتی، نقاشی ایرانی، گل و مرغ، تذهیب و تشعیر، خوشنویسی، کتیبه نویسی)- آثار فلزی (مسگری، قلمزنی، سفیدگری، چلنگری، مشبک فلز، ملیله طلا و نقره)- پاپوش سنتی( گیوه دوزی و گیوه بافی)- آرایه های معماری (گچبری سنتی، آینه کاری...)- تراش سنگهای قیمتی و نیمه قیمتی – مروار بافی – میناکاری

ساوه و زرندیه: دستبافتهای سنتی ( قالی بافی و گلیم بافی)- رودوزیهای سنتی- آثار چوبی  ( منبت و کنده کاری روی چوب، معرق کاری، خراطی)- سفالگری- کتابت و نگارگری – آثار فلزی( قلمزنی، چلنگری)

خمین : دستبافتهای سنتی ( قالی بافی، گلیم بافی ساده و گل برجسته، جاجیم بافی) رودوزیهای سنتی- آثار چوبی( منبت و کنده کاری روی چوب، معرق کاری، خراطی، پیکر تراشی، خاتم کاری)- سفالگری- کتابت و نگارگری – آثار فلزی( قلمزنی، چلنگری)

 

 

محلات : دستبافتهای سنتی ( قالی بافی، گلیم بافی ) - رودوزیهای سنتی- آثار چوبی ( معرق کاری، پیکر تراشی) – سفالگری - پاپوش سنتی ( گیوه دوزی و گیوه بافی) -آثار تلفیقی و تکمیلی

شازند: دستبافتهای سنتی ( قالی بافی، گلیم بافی ) - رودوزیهای سنتی- آثار چوبی ( منبت و کنده کاری روی چوب، معرق کاری، پیکرتراشی، خراطی)- سفالگری-  کپوبافی-

 

 

 

 

 

کمیجان

دستبافتهای سنتی( قالی بافی، گلیم بافی) – رودوزیهای سنتی- آثار چوبی( منبت و کنده کاری روی چوب ، خراطی) پاپوش سنتی( گیوه دوزی و گیوه بافی)

دلیجان

دستبافتهای سنتی( قالی بافی، گلیم بافی) – رودوزیهای سنتی–آثار چوبی( معرق کاری، محرق، معرق ساقه گندم) نقاشی روی چوب

آشتیان

دستبافتهای سنتی ( قالی بافی ، گلیم بافی ) – رودوزیهای سنتی – آثار چوبی ( معرق کاری) – تذهیب

تفرش

دستبافتهای سنتی ( قالی بافی ، گلیم بافی ) رودوزیهای سنتی ( درویش دوزی یا تفرشی دوزی) آثار چوبی ( منبت و کنده کاری روی چوب، معرق کاری ) – آثار فلزی ( مسگری، سفید گری ، قلمزنی، چاقو سازی) - آینه کاری

تعریف و ویژگیهای صنایع دستی

براساس آخرین تعریفی که از صنایع دستی بعمل آمده است:

صنایع دستی به مجموعه ای از «هنر-صنعت» اطلاق می شود که عمدتاً با استفاده از مواد اولیه بومی و انجام قسمتی از مراحل اساسی تولید بکمک دست و ابزار دستی موجب تهیه و ساخت محصولاتی می شود که درهر واحد آن ذوق هنری و خلاقیت فکری صنعتگر سازنده بنحوی تجلی یافته و همین عامل وجه تمایز اصلی اینگونه محصولات از مصنوعات مشابه ماشینی و کارخانه ای می باشد.

با اینهمه از انجا که تاثیر فوق العاده سنت ها و رسوم منطقه ای در صنایع دستی به خوبی قابل رویت است ، تعریف مشخص و معینی به عنوان یک تعریف استاندارد از انچه صنای دستی نامیده می شود، نمی توان به دست داد. ولی با توجه به تعریف فوق الذکر و سایر تعاریفی که تا کنون در این زمینه عنوان شده می توان ویژگی های زیر را برای محصولات دست ساخته قائل شد.

1- انجام قسمتی از مراحل اساسی تولید توسط دست و ابزار و وسایل دستی برای تولید هر یک از فرآورده های دستی مراحل متعددی طی می شود ولی انجام کلیه این مراحلی بوسیله دست و ابزار و وسائل دستی الزامی نبوده و چنانچه تنها قسمتی از مراحل اساسی تولید به این طریق انجام شود، محصول تولید شده با توجه به مواردی که در تعریف ذکر گردیده صنایع دستی محسوب می گردد.

2- حضور مؤثر و خلاق انسان در تولید و شکل بخشیدن به محصولات ساخته شده و امکان ایجاد تنوع و پیاده کردن طرحهای مختلف در مرحله ساخت اینگونه فرآورده ها.

3- تامین قسمت عمده مواد اولیه مصرفی از منابع داخلی

4- داشتن بار فرهنگی (استفاده از طرحهای اصیل، بومی و سنتی)

5- عدم همانندی و تشابه فراورده های تولیدی با یکدیگر

6- عدم نیاز به سرمایه گذاری زیاد در مقایسه با صنایع دیگر

7- دارا بودن ارزش افزوده زیاد در مقایسه با سایر فعالیتهای تولیدی

8- قابلیت ایجاد و توسعه در مناطق مختلف (شهر، روستا و حتی در جوامع عشایری)

9- قابلیت انتقال تجربیات و رموز و فنون تولیدی به صورت سینه به سینه و همچنین طبق روش استاد و شاگردی

 

طبقه بندی صنایع دستی 1

صنایع دستی کشورمان را می توان از جهات مختلف طبقه بندی کرد ولی از آنجا که روش و تکنیک تولید فرآرده های دستی یکی از مهمترین وجوه تمایز این صنعت می باشد، لذا در اینجا طبقه بندی عمدتاً بر مبنای روش و تکنیک ساخت اینگونه محصولات بعمل آمده است:

1- بافته های داری: محصولاتی که به کمک دارهای افقی یا عمودی مستقر در زمین تولید می شود، بافته های داری محسوب می گردند. مثل قالی، گلیم، گبه، چنته، و بعضی از انواع زیلو.

2- دستبافی (نساجی سنتی) : فرآورده هایی که با کمک دستگاههای ساده بافندگی تولید می گردد ، دستبافتی محسوب می شود. نظیر  ترمه، زری، شال و انواع پارچه های پنبه ای، پشمی و کرکی. از جمله خصوصیات این رشته از صنایع دستی این است که اولاً – کلیه مراحل سه گانه بافندگی (ایجاد دهنده کار، پودگذاری) با حرکت دست و پا انجام می شود، ثانیاً- امکان استفاده از پوده های رنگی بمیزان نامحدود و همچنین تنوع طرح بافت با در اختیار داشتن و کنترل حرکات  میسر می گردد که این امر نشانگر حضور مؤثر و خلاق انسان در تولید است.

3- بافتنی ها: انواع مصنوعاتی که با کمک میل و قلاب و نظایر آن و با الیاف طبیعی تولید می شود جزء بافتنی ها به حساب می اید نظیر دستکش، جوراب، کلاه، شال گردن، روسری و ...

4- روکاری (رودوزی) : کلیه مصنوعاتی که از طریق دوختن نقوش سنتی بر روی پارچه های بدون نقش و یا کشیدن قسمتی از نخهای تار و پود بوجود می آید در گروه رودوزی و یا روکاری ای دارد. نظیر سوزندوزی، قلابدوزی، ملیله دوزی، خامه دوزی، گلابتون دوزی، پته دوزی و ....

5- چاپ های سنتی: کلیه پارچه هایی که بوسیله قلم مو، مهر و نظایر آن رنگ آمیزی شده و نقش می پذیرد جزء چاپ های سنتی به حساب می اید مانند چاپ قلمکار  و چاپ دندانی.

6- نمد مالی: انواع مصنوعاتی که بر اثر درگیری و متراکم نمودن الیاف پشم و کرک در شرایط فنی مناسب از طریق ورز دادن تهیه می شوند، جزء گروه نمد مالی می باشند نظیر کلاه نمدی، پالتو نمدی (کپنک) نمد زیر انداز و نمد پا دری.

7- سفالگری و سرامیک سازی: به محصولاتی که با استفاده از گل رس و همچنین گل حاصله از سنگهای کوارتز و کائولن به کمک دست و چرخ سفالگری ساخته و سپس پخته می شود سفال و سرامیک اطلاق می گردد.

برای تکمیل اشیاء ساخته شده در نقاط مختلف کشور بر حسب سنت و رسوم اقدام به نقاشی، کنده کاری و یا ایجاد نقوش برجسته روی آنها شده و از لعاب مناسب برای پوشش سطح اشیاء استفاده می گردد. محصولات تولید شده این گروه شامل انواع پارچ و لیوان، ظروف غذاخوری، گلدان و ... می باشد.

8- شیشه گری: محصولاتی را که از طریق شکل دادن مواد معدنی ذوب شده در کوره نظیر سیلیس، خرده شیشه و یا ترکیبی از این دو با استفاده از روش دمیدن توسط لوله مخصوص و کاربرد ابزار دستی شامل انبر، قیچی و ... حاصل می شود شیشه دست ساز م نامند که شامل مراحل تکمیلی و تزئینی دیگری نظیر نقاشی و تراش هم می گردد.

9- تولید فرآورده های پوست و چرم: محصولاتی که با استفاده از پوست و چرم دباغی شده به شیوه سنتی تولید می گردد، نظیر پوستین، کلاه پوستی، چاروق، محصولات تکمیلی چرمی (نظیر تلفیق چرم با محصولات دستبافت) جز این گروه هستند.

10- ساخت محصولات فلزی و الیاژ: فرآورده هایی که به شیوه سنتی و با استفاده از ابزار دستی و انواع فلزات (مس، نقره، طلا و آهن) و انواع آلیاژهای (برنج و ورشو) تولید می گردد نظیر انواع ظروف خانگی، چاقو و قندشکن، قلم تراش، قفل و ... جز این گروه می باشند.

11- قلمزنی، مشبک کاری و حکاکی روی فلزات و آلیاژها (هنر- صنعتی) است که طی آن طرحها ونقوش سنتی با استفاده از قلم ، چکش و سایر ابزار دستی بر روی اشیاء ساخته شده از فلز یا آلیاژ شکل می گیرد.

12- سنگتراشی و حکاکی روی سنگ: شامل مصنوعاتی می گردد که مواد اولیه اصلی آن را انواع سنگ ها، نظیر فیروزه، سنگ مرمر،  سنگ یشم، سنگ سیاه، سنگ سفید و ... تشکیل می دهد و به کمک ابزار و وسایل مختلف تراشیده یا حکاکی می شود، نظیر انواع ظروف ، پایه چراغ، قاب عکس، انواع نگین و ...

13-خراطی چوب: خراطی شیوه ای از تولید محصولات چوبی است که طی آن و توسط ابزار و وسایل مختلف و عمدتاً بوسیله دستگاه خراطی اشیایی نظیر انواع قلیان، گهواره، پایه آباژور و ظروف مختلف ساخته و پرداخته می شود.

14- ریزه کاری و نازک کاری چوب: روشی از ساخت فرآورده های چوبی است که طی آن توسط وسایل نجاری نظیر اره، رنده، سوهان و ... قطعات کوچک چوبی آماده شده بصورت روکش بر روی بدنه چوبی چسبانده و تحت فشار شکل گرفته و از این طریق انواع شکلات خوری، زیر سیگاری، قاب عکس و نظایر آن تولید و عرضه می گردد.

15- منبت کاری، کنده کاری و مشبک کاری چوب: شیوه ای دیگر از تولید محصولات چوبی است که طی آن طرحها و نقوش سنتی با استفاده از قلم، چکش و سایر ابزار نجاری بر روی چوب های مرغوب و با دوام شکل می پذیرد.

16- حصیر بافی: منظور از حصیر بافی که ضمناً بامبو بافیف مروار بافی، ترکه بافی، سبد بافی، و چیغ بافی را نیز شامل می شود همان بافت رشته های حاصله از الیاف سلولزی (گیاهی) به کمک دست و ابزار ساده دستی است که طی آن محصولات مختلفی نظیر حصیر زیرانداز، سفره حصیری، انواع سبد، انواع ظروف و ... تولید و عرضه می گردد. در مورد چیغ بافی ذکر این نکته ضروری است که علاوه بر الیاف گیاهی ضمن بافت از نخ پشمی رنگ شده نیز برای ایجاد نقوش و طرحهای سنتی استفاده می گردد.

17- خاتم سازی: روشی از تولید فرآورده های چوبی است که طی آن با استفاده از روکش حاصله از بهم چسباندن قطعات کوچک فلزات، استخوان و انواع چوب در اشکال و طرحهای سنتی (عمدتاً بصورت هندسی) و به کمک ابزار و وسایل مختلف فرآورده هایی نظیر انواع قاب عکس، جاسیگاری، شکلات خوری، میز، صندلی و ... ساخته می شود.

18- معرق کاری: ترسیم طرح ها و نقش های سنتی بر روی زمینه چوبی یا کاشی و خالی ردن داخل خطوط طرحها و پرکردن فضای خالی شده بوسیله قطعات آماده شده چوبی، سرامیک، فلزی، صدفی و سنگی را معرق کاری می گویند.

19- کاشی کاری: صنعتی است پر سابقه که طی آن انواع کاشی ها با استفاده از طرحها و نقش های سنتی برای استفاده در ابنیه مذهبی و تاریخی از طریق قالب گیری گل رس، پختن آن در کوره و لعاب زنی، نقاشی و پخت مجدد در کوره ساخته و پرداخته می شود.

20- ملیله سازی: منظور ساخت اشیاء مختلف و همچنین برخی از زیورآلات با استفاده از مفتولهای نقره ، طلا و مس و به کمک ابزار و وسایل فلز کاری نظیر ، انبر، قیچی، کوره مخصوص و ... می باشد.

21- مینا کاری: در اینجا مراد ساخت بدنه فلزی، لعاب کاری، پخت، نقاشی و پخت مجدد اشیاء در کوره می باشد که تمامی این مراحل به کمک ابزار و وسایل ساده و استفاده از طرحهای اصیل و سنتی در مرحله نقاشی انجام می پذیرد.

22- ساخت اشیاء مستظرفه و هنری : در اینجا منظور ساخت اشیاء و وسایل ظرفه ای است که در آنها عامل هنر به مراتب بیش از فنون تولیدی دخالت دارد و شامل مینیاتور سازی، نقاشی روی صدف ، نقاشی روی چرم و تذهیب می شود.

23- ساخت زیورآلات: در اینجا مراد ساخت و تولید انواع جواهرات محلی و همچنین انواع زینت آلات با استفاده از طلا، نقره و انواع آلیاژها می باشد.

24- ساخت سایر فرآورده های دستی: منظور ساخت سایر محصولات دستی نظیر فیروزه نشانی(فیروزه کوبی) ، طلا کوبی روی فولاد ، انواع عروسکهای محلی  و ... که با ابزار و وسایل دستی و با استفاده از طرح های سنتی ساخته و پرداخته می شود، می باشد. 

 
معرفی سازمان ارتباط با ماپیوندها English
          ورود به سایت
         نام کاربری:   
         کلمه عبور: