Portal_background_image

يادداشت آتشكده آتشكوه، اثر انگشت ايران باستان در استان مركزي

قاسم فضلي، دکترای باستان شناسی و مردم شناسی خاورمیانه از دانشگاه گوتینگن آلمان

شمار بناها و ساختارهاي متعلق به پيش از ظهور اسلام در استان مركزي بسياراندك است ازاين روي، وجودآثار باقي مانده مانند آتشكده آتشكوه، براي ايران دوستان از اهميت فراواني برخورداراست، كه دراينجا بشرح مختصات وچگونگي آن ميپردازيم:

بناي آتشكده آتشكوه به فاصله 12 كيلومتري جنوب غرب شهرستان دليجان و7 كيلومتري جنوب شرق شهر نيمور قرار دارد.

آتشكوه نام روستايي به همين نام و همچنين نام كوهي در مجاورت روستا، نام يك آتشكده تاريخي و نيز نام يك معدن سنگ تراورتن و يك رشته كهريز مي باشد كه جملگي آنها درمنطقه اي كوهستاني قراردارند.

اين آتشكده در جنوب غرب روستاي مذكور و در پايه كوه كم ارتقاع آتشكوه ساخته شده است. شيب طبيعي زمين اين مكان از طرف جنوب به شمال شرق شكل گرفته و بستر مسيل موجود در محل از جانب غرب و شمال شرق آتشكده پيشگفته عبور ميكند.

مواد و مصالح بكاررفته درساخت اين آتشكده شامل ، سنگ، آجر، گچ، كاهگل، شفته آهك و نيز تيرچه هاي چوبي بعنوان كلاف دروني و عامل استحكام بخش و تقسيم كننده نيروي فشار، كاركرد داشته اند.

بناي آتشكده آتشكوه مشتمل برچهار قسمت است:

1-چهارطاق    2- ايوان    3- اطاق هاي واقع در دو طرف ايوان     4- ساير محدثات

نظربه اينكه ابعاد چهارطاق 5/12  x  5/12  متر مي باشد، ازاين روي درگونه خود، از بزرگترين چهارطاق هاي ايران بشمار ميرود. پايه هر يك ازستون هاي اين بنا سنگي مربع شكل است و جنس بدنه بنا نيز ازسنگ بوده و از گچ بعنوان ملات استفاده شده است.

در رأس هر ستون ، يك سنگ قواره بندي شده ويكپارچه به منظورپايه طاق نصب و استوار گرديده است. في مابين ستون ها نيز ديوار كوتاه بعنوان آستانه وجودندارد و به اين دليل چهارطرف چهارطاق باز و غيرمستور ميباشد. قابل ذكراست ازطاق ها و گنبد متعلق به فضاي چهارطاق اثري باقي نمانده است.

نتايج كاوش ها

درخرداد و تيرماه 1379 خورشيدي برنامه كاوش دراين آتشكده به اجرا در آمد كه طي آن شماري آجرسالم و شمار فراواني آجرهاي آسيب ديده و شكسته بدست آمد، كه آجرهاي سالم از نظر ابعاد به سه گروه تقسيم مي شوند:

  1. مربع شكل با اندازه  32 x32 x8 سانتيمتر
  2. مستطيل شكل بااندازه  32 x16 x8  سانتيمتر
  3. با اندازه 53x32x8 سانتيمتر كه از اين نمونه فقط يكي پيدا شده است.

 

باتوجه به حجم قابل توجه قطعات گچ صدمه ديده كه از لابلاي آجرهاي شكسته و سالم بدست آمده، ميتوان نتيجه گرفت كه جنس قوس ها و گنبد مربوط به چهارطاق درعصر آباداني آتشكده از آجر و ملات گچ تشكيل شده بود.

درنماي قسمتي از ستونها، بقاياي لايه هاي كاهگل مشاهده ميشود كه از عوامل ماندگاري اين نوع اندود، استحكام خاك، داشتن كاه كافي و درپناه بودن آن از تيررس مستقيم باران وبرف را ميتوان بيان كرد.

 

 

ايوان آتشكده

ايوان درجانب شمال چهارطاق ساخته شده ، بطوري كه منظر انتهاي دو ديوار ايوان در طرف شمال بصورت دونيم ستون مدور جلوه ميكند.

كف اين ايوان نسبت به سطح چهارطاق بيش ازيك متر پايين است و از اين روي يك رشته راه پله واقع درجنوب ايوان، ارتباط آن دوفضارادرعصرآباداني و عمران خود فراهم ميكرده است. آثاربدست آمده دركاوش باستانشناسي از اين ايوان و پيشخوان آن درسمت شمال آتشكده، تعدادي قطعات گچبري و سفالهاي متعلق به عصرساسانيان كشف شدند.

دررأس ديوارهاي ايوان اثري از پايه طاق باقي نمانده و جواب اين سؤال كه آيا سقف ايوان تيرپوش بوده و يا ازطاق تشكيل مي شده است را بي پاسخ ميگذارد.

 

اطاق هاي آتشكده

در طرفين غرب و شرق ايوان، دواطاق قرارداشته كه فقط قسمتي اندك از ديوار و درگاه آنها باقي مانده است. عرض اطاق غربي ايوان به سبب عبور مسيل از محدوده آن، كمتر از همتاي ديگر در سمت شرق است.

طاقچه هاي مربع شكل منظمي در يك رديف، در ديوار اطاق غربي كه با ديوار ايوان مشترك و يكسان است تعبيه شده و با استفاده از نردبان قابل دسترسي ميباشد.

اثر انگشتان دست معمار اين بنا برروي ملاط گچ، درز و بندكشي سنگهاي درون طاقچه ، تا امروزباقي مانده است. ازاين طاقچه ها به منظور نگهداري اشياء و مدارك آتشكده براي مدتي مشخص استفاده ميكردند.

 

محدثات اطراف آتشكده

براساس شواهد باستان شناسي در اطراف آتشكده محدثاتي مانند اطاق و ايوان و مخزن (انبار) وجود داشته كه عموماً از سنگ و گچ ساخته شده بودند. افزون بر اينها، جريان آب دورشته كهريز بسيار قديمي كه بنام هاي آتشكده و هستند و همچنين زمينهاي حاصلخيز و سرسبز در غرب و شمال و جنوب غرب آتشكده وجود دارند كه مجموعه ي اين شواهد و عوامل، ذهن را به وجود يك باغ متعلق به آتشكده، در دوره ساسانيان، هدايت ميكند زيرا احداث باغ از مباني فرهنگي ساخت هر آتشكده درآن عهد بوده است . امروزه اثري ازاين باغ باقي نمانده است.


دسته بندی

کارشناس روابط عمومی


    پاسخ دهید

    نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

     

     
     

    دسترسی سریع

    مطالب ویژه


    اینفوگرافیک


    اقامتگاه های بوم گردی استان

    آخرین اخبار دفاتر همیاری




    آمار سایت

    • اداره کل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری استان مرکزی

      بازدیدهای امروز:1014


      بازدیدهای روز گذشته:4986


      بازدیدهای دو روز گذشته:5472


      تعداد کل اخبار:2163


      آخرین بروزرسانی:1397/08/26 10:36


    پیوندها