Portal_background_image

يادداشت: نيم نگاهي به آئين قالي بُُران در استان مركزي

قاسم کاظمی دهقی کارشناس مدیریت امور فرهنگی معاون صنایع دستی و هنرهای سنتی استان مرکزی

قالی ارزشمندترین هنر هنرمندان در طول تاریخ زرین این سرزمین است،هنری که با سرانگشتان زنان و مردانی شکل گرفته که گره گره از مشکلات زندگی خود گشوده و به تارو پود قالی به زیباترین رنگ  می زدند که حاصل کار آن ها امروزه مزین کننده موزه های نامی دنیا و فخر مجموعه داران است.

قالی هنر مقدس است و دستان هنرمند، تجلی گاه هنر قدسی است.قالی هنر وحدت در عین کثرت است از اولین گامی که با پشم چینی و ریسندگی و رنگرزی شروع می شود تا پرداخت و شور،همه این ها کثرت تولیدکنندگانی است که برای یک محصول در تکاپویند(قالی).در این خوان گسترده و خلق اثر همه روزی می خورند و بهره معنوی خود را می برند،وجود نقوش منحصر به فرد مشک آباد، جیریا، ساروق، بازرجان، بته میر، لیلیان و بند ریحان برگ زرینی از کهن کتاب قالی ایران و تنوع این خوان گسترده در استان مرکزی است.

 دو طرح از قالی های ناحیه مرکزی ایران به نام های لیلیان و بند ریحان در منطقه کمره خمین خاص و بی نظیر است.

قالی لچک ترنج لیلیان بویژه نقوش و رنگ آمیزی خاص ارامنه و نوع بافت چپ و راست آن که از استحکام منحصر به فردی برخوردار است، زبانزد خاص و عام بوده و در طول زیست تاریخی و فرهنگی خود توانسته نظر سیاحان داخلی و خارجی را جلب نماید. محقق انگلیسی «سیسیل ادواردز» حدود هفتاد سال پیش(سال1948)در کتاب خود با عنوان قالی ایران آورده است: «در کمره یک روستای دیگر وجود دارد که مخصوصاً باید در این جا ذکری از آن به میان آید و آن دهکده «ریحان» است که ساکنان آن همه مسلمان هستند.روستای ریحان تنها قصبه ای است که از همسایگان خود پیروی نکرده و از بافتن "طرح امریکایی"خودداری کرده است. سکنه این روستا (بدون شک) مردمی مستقل و با مناعت و خودرأی هستند، چه مدتی برابر با چندین نسل است که طرح خاص خود را بر روی یک متن سرخ رنگ با حواشی سفید پدید می آورند و از بافتن طرح های دیگر اجتناب می کنند. چنانچه مردم سایر روستاها نیز چنین کرده بودند امروز به جای طرح همانند و ملال آور"آمریکایی" در ناحیه کمره قالیچه هایی با طرح های متنوع و مطبوع تهیه می گردید.»

در تحقیق میدانی اینجانب در سال 1370 در روستای ریحان علیا، با مادر کهنسالی آشنا شدم که شاعرانه از قالی خود دفاع می کرد:

"  برو به فرنگ و بگو به نصرانی               شکست چیت تو را قالی ریحانی"

       

 نقش محوری بافنده است که در تمامی لحظات چون کارگردان، تمامی عوامل را به خدمت گرفته تا زیباترین نقش را تصویر کند و فرزندان او دستیارانی هستند که در طول بافت، ساخت و پرداخت همراه بافنده اند.

مادر در کنار آموزش رمز و راز کار بافت قالی، راه و رسم زندگی را یاد می دهد،نحوه چگونگی برخورد با مشکلات زندگی، بدخلقی های شوهر و زمزمه اشعار سوزناک در غم و اندوه یا جفایی که بر او رفته.

لا لا لا لا گل پونه            عزیز جونم نگیر بونه

لا لا لا لا گل کاشی         عزیز و همدمم باشی

لا لا لا لا گل زیره           آقات رفته زن بگیره

 

در روستای واشقان فراهان زنان گاه برای رفع خستگی روی دار قالی خوشنویسی می کردند،قالی هر روز و هر لحظه با احساس و نفس بافنده شکل می گیرد. دیروز ضربات کرکید صدیقه خانم محکم بر تنه تار و سر گره ها فرود می آمد چون زن همسایه با  زخم زبانی او را رنجانده، اما امروز شانه با ظرافت و طنازی بر سر پود ها زده می شود و چنان قیچی می زند که نیازی به پرداخت ندارد آن هم به دلیل زایمان راحت ماده گاوشان است.

در هر رج و رد کردن پود زیر، غرق در خیال خرید جهازی بهتر برای دختر دم بخت است یا خرید حلقه نامزدی پسرش یا تأمین هزینه سفر پابوسی سلطان خراسان امام هشتم. سهم گندم های کبوترهای حرم و دخیلی بر پنجره پولادی و امانت آوردن ظرف چهل کلید سقاخانه اسماعیل طلایی برای رفع سترونی دخترش که بعد از گذشت هفت سال هنوز صاحب فرزندی نشده ،خود حکایتی دیگر دارد.

هرکاری راه و رسم خود را دارد از تعاونی کشاورزی و دامداری چون شیروارع و گله داری تا تولد نوزاد و عروسی. مراسم پرس و برداشت خرمن، دز مهر خرمن، تا پشک آبیاری. قالی هم از این قاعده مستثنی نیست.

 در روزی مبارک که البته باید فرد باشد به یاد خدا چرا که او فرد است، یکی است قالی را سر می اندازند و بافت را شروع می کنند.

در ایام سوگواری که به روز تیغ معروف است دست از بافت می کشند، اگر عزیزی فوت کند تا چهلمین روز درگذشتش دست به قالی نمی برند اما تاری از آن را می شکنند تا به آن چله نیفتد.

                                                             

شیرین ترین روز پایان کار است،فصل کاشت و داشت به پایان رسیده و زمان برداشت است.در طی چندین ماه گل  ها و  بوته ها و بندها را با اشک دیدگان و خون سر انگشتان آبیاری کرده و چون فرزندی نوپا او را قدم به قدم رج زده و راه برده،تا امروز به بار نشسته است.        ((امروز قالی بران است))

بهترین ایام اعیاد است، تولد امامان، نیمه برات ( نیمه شعبان) و تقارن آن با روزهای آخر هفته پنج شنبه یا جمعه روز حضرت ولی عصر نور علی نور است.

زن های همسایه و فامیل همه دعوت می شوند، به فراخور ابعاد قالی یک ذرع و دو ذرع شیرینی و چای تهیه می شود و البته قالی های بزرگتر شام و ناهار و قربانی دارد.

میزبان اسفند دود می کند و با آب و جارو گرد و غبار ایام را از رخسار قالی می زداید چون شاهدی در ضیمرآن. همه صلوات می فرستند و مولودی می خوانند. قیچی را به دست راست دختری می دهند که بختش باز نشده یا زنی که سال ها در انتظار فرزندی است و یا در نهایت زنی خوش خلق و قدم خیر را انتخاب می کنند. سرریشه های قالی را آب می دهند به یاد                   " شهید کربلا". باید هر آیین و رسمی با مسایل و فرایض دینی عجین باشد تا ماندگار گردد، تطهیر شود و پاک بماند. برکت دهد و روزی خیر کند برای همه از پشم چین و رنگرز تا بافنده و خریدار.

 

 

*اشاره مختصر به یکی از رسوم آیینی زنانه در بخش صنایع دستی در استان مرکزی 



کارشناس روابط عمومی


    پاسخ دهید

    نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

     

     
     

    دسترسی سریع

    مطالب ویژه


    اینفوگرافیک


    اقامتگاه های بوم گردی استان

    آخرین اخبار دفاتر همیاری




    آمار سایت

    • اداره کل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری استان مرکزی

      بازدیدهای امروز:1383


      بازدیدهای روز گذشته:4065


      بازدیدهای دو روز گذشته:4566


      تعداد کل اخبار:2761


      آخرین بروزرسانی:1399/07/19 13:47


    پیوندها