Portal_background_image

يادداشت يادداشت قلعه دختر ساوه، يك بنا و صد انديشه

در سرزمین کهن و پهناور ایران دهها قلعه به نام قلعه دختر یا قیز قلعه ، دهها روستا و نیز دهها پل قدیمی با همین نام وجود دارد . شاید بتوان اینگونه استنباط نمود که معمولا قلاع دختر سراسر ایران از آثار معماری مربوط به ادوار پیش از اسلام بوده و برای نیایش الهه آناهید یا ناهید که الهه محافظ آبها پنداشته می شده بنا شده اند.

در سرزمین کهن و پهناور ایران دهها قلعه به نام قلعه دختر یا قیز قلعه ، دهها روستا و نیز دهها پل قدیمی با همین نام وجود دارد . شاید بتوان اینگونه استنباط نمود که معمولا قلاع دختر سراسر ایران از آثار معماری مربوط به ادوار پیش از اسلام بوده و برای نیایش الهه آناهید یا ناهید که الهه محافظ آبها پنداشته می شده بنا شده اند . پژوهش های تاریخی ثابت کرده که نام گذاری کلمه ترکی قیز( دختر)بر روی این قلعه ها مسلما علت ویژه ای داشته است . شاید یکی از علل آن در فرهنگ ایرانی ، مظهر دست نخوردگی و بکر بودن آنها باشد و استفاده از نام قیز یا دختر در قلعه ها اشاره ای ضمنی به غیر قابل تسخیر بودن آن قلعه ها توسط دشمنان مهاجم و در واقع بکر بودن آنان است . با بررسی قلعه های کوهستانی از دوره ساسانی تا قلعه های اسلامی مورد استفاده تا قرون متاخر این نتیجه حاصل می شود که همگی این بناها ویژگیهای ساختاری مشترکی دارند و از دلایل مهم شکل گیری آنها عامل طبیعی برای دفاع و مقابله در برابر هجوم دشمنان بوده است .

بنای قلعه دختر ساوه واقع در 23 کیلومتری جنوب غرب ساوه در بالای رشته کوههای هندس و در روستایی به همین نام واقع شده است . در مورد کاربری و تاریخ ساخت بنای قیز قلعه نظریات متفاوتی وجود دارد . برخی این بنا را یک معبد آناهیتای دوره ساسانی معرفی کرده و اعتقادشان بر این است که این معبد برای ستایش الهه آب ( ناهید ) و رو به دشت ساوه که به گفته ایشان زمانی دریاچه در آن قرار داشته ، ساخته شده است . ولفرام کلایس محقق و باستانشناس آلمانی در سال 1971 و با بررسی بنای مذکور معتقد است که این بنا مربوط به دوره اسلامی و از دژهای نظامی اسماعیلیان بوده که برای فعالیت و مبارزات سیاسی و مذهبی استفاده می شده است .

در قلعه های کوهستانی طرح و نقشه معماری متناسب با سطح صخره ای شکل گرفته و علاوه بر بکارگیری مصالح سنگی در مواردی از مصالح آجر، خشت به همراه ملات ساروج ، گل، آهک و گچ استفاده شده است و قسمتهایی را که امکان نفوذ دشمن وجود داشت برج و بارو فرا می گرفت . جهت تامین آب وآبرسانی در این بناها نیز بیشتر از حوضچه های ذخیره آب باران و یا مسیری جهت هدایت آب از رودخانه مجاور بنا استفاده می شد .

ساختار معماری قیز قلعه نیز جدای از قلعه های کوهستانی نبوده و این بنا با وسعت تقریبی 3000 متر مربع ، مشتمل برفضاهای شاه نشین ، استحکامات دفاعی و رشته پلکانهای دسترسی در جهات مختلف می باشد . از استحکامات دفاعی در قالب برج و باروهای چندگانه در ضلع شرقی ، غربی و جنوبی استفاده شده و تمامی شکافها و شیارهایی که احتمال نفوذ وجود داشته بوسیله تاقها و دیوارهایی با مصالح سنگ و ساروج مسدود شده است . سازندگان بنا علاوه بر اشراف دژ بر دشت ، نفوذ ناپذیری آن را به عنوان یک اصل مهم لحاظ کرده اند . آب مورد نیاز قلعه نیز از آب جاری در دره شمالی و چند حوضچه نگهداری آب تامین می شده است . با توجه به کاوشهای باستانشناسی به نظر می رسد ابتدایی ترین دوره سکونت در قلعه مربوط به عصر سلجوقی بوده و پس از دوره اولیه شکل گیری ، قلعه در ادوار بعدی یعنی تیموری ، صفوی و اندک زمانی در دوره قاجار با کاربری متفاوت از کاربری تعریف شده اصلی دژ و با اندک تعمیراتی مورد استفاده بوده است و با توجه به توصیفات و شواهد ، این دژ در ارتباط با قلعه های دیگر موجود در منطقه به کار حفاظت و دفاع در مقابل دشمنان می پرداخته است .

بنای قیز قلعه طی دور دوم سفر هیات دولت در سال 1388 به استان مرکزی به عنوان منطقه نمونه گردشگری مصوب گردید و طی سالهای اخیر اقداماتی نیز در قالب مطالعات ، امکان سنجی منطقه ، مشخصات زیر ساختها ، قابلیتها و برنامه توسعه گردشگری مورد بررسی قرار گرفته است . از جمله اقدامات باستانشناسی ، حفاظتی و مرمتی که تحت نظارت اداره کل میراث فرهنگی ، صنایع دستی و گردشگری استان مرکزی صورت پذیرفته است می توان به موارد ذیل اشاره نمود . طی سالهای 1387 و 1390عملیات کاوش و مطالعات باستانشناسی جهت بررسی قلعه ، محوطه پیرامون آن و ساختارهای مرتبط احتمالی صورت پذیرفته است . همچنین طی سالهای 1389 لغایت 1397 اقدامات مرمتی و حفاظتی در زمینه استحکام بخشی جداره های داخلی ، طاقها ، خوانا سازی پلان ، مرمت و ساماندهی پلکانهای دسترسی شمال بنا و عناصر معماری پیرامون آن و همچنین ساماندهی سایت تفرجگاهی پیرامون بنا انجام شده است .

به هر روی قیزقلعه، یک بنای تاریخی است که صد اندیشه هنری، معنوی و معماری را در خود پنهان کرده است.

 


دسته بندی

کارشناس روابط عمومی


    پاسخ دهید

    نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

     

     
     

    دسترسی سریع

    مطالب ویژه


    اینفوگرافیک


    اقامتگاه های بوم گردی استان

    آخرین اخبار دفاتر همیاری




    آمار سایت

    • اداره کل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری استان مرکزی

      بازدیدهای امروز:1029


      بازدیدهای روز گذشته:4986


      بازدیدهای دو روز گذشته:5472


      تعداد کل اخبار:2163


      آخرین بروزرسانی:1397/08/26 10:36


    پیوندها