Portal_background_image

گيوه، پاي پوشي از عمق تاريخ

قاسم کاظمی دهقی کارشناس مدیریت امور فرهنگی . سرپرست معاونت صنایع دستی و هنرهای سنتی اداره کل میراث فرهنگی استان مرکزی

~~
 گیوه کفشی است مترادف با پای پوش (پاپوش) ،پای افزار، پاچیله ، ملکی،موزه.
گیوه منتسب به گیوپهلوان ایران(عهد پادشاهی کیکاوس) پسر گودرز و پدر بیزن و داماد رستم است که پس از کشته شدن حزن انگیز سیاوش برای آوردن همسر او (فرنگیس ) و فرزندش (کیخسرو) راهی ترکستان می شود. در راه پس از شکار گور از پوست آن پای پوش می سازد که هنگام برگشت به ایران زمین، خلایق به پای او نگریسته و از او می آموزند .
 گیو آموخت، گیومخت ،کیمخت  
          در خوابگاه عاشق سر برکنار دوست                کیمخت خارپشت زسنجاب خوشتر است                       سعدی 
همانطور که درمقدمه گفته شد گیوه یکی از پای افزارهای بسیار قدیمی محسوب می گردد که ریشه در عمق تاریخ داشته و در سراسر ایران با اشکال مختلف مورد استفاده قرارمی گرفته است .
حدود نیم قرن پیش در منطقه مرکزی دو نمونه گیوه تولید شده که گیوه تخت آجیده از عرضه و تقاضای بیشتری برخوردار بوده است . نوع دیگر آن در منطقه کمیجان در روستای زیبا ی وتاریخی وفس تولید می شد ه که با کف تخت پارچه ای بوده که در مجالی دیگر به آن خواهیم پرداخت . یکی از عمده مناطق تولید گیوه در استان شهر سنجان  است. در حال حاضر بخشی از ساکنین شهر سنجان به کشاورزی ، عده ای به دامداری بخشی به شغل دولتی و بقیه به حرفه هایی چون آهنگری ، درودگری ، مغازه داری ، رانندگی و ازمهمتر به بافت گیوه و تخت کشی آن مشغول می باشند . در گذشته ای نه چندان دور تمامی خانم ها علاوه بر وظیفه خانه داری در اوقات فراغت به بافت رویه گیوه (جورابی ) و یا بافت قالی مشغول بوده اند اما با رشد جمعیت و گرایش به شهر نشینی از تعداد آنها کاسته شده و افراد معدودی به این امر اشتغال دارند . زن و مرد سنجانی دوش به دوش یکدیگر در آماده سازی و تکمیل این پای پوش سنتی همدیگر را یاری کرده و اگر امروزه این نوع پاپوش سنتی شهره افاق گردیده محرون زحمات بی دریغ آنهاست . لازم به ذکر است که گیوه سنجان در سال های 2010و2012 میلادی در فهرست جهانی یونسکو (مهر اصالت جهانی ) ثبت گردیده و دارای دو نشان ملی در سال های 1392و1396 از سازمان میراث فرهنگی ، صنایع دستی و گردشگری می باشد .


گیوه از سه بخش اصلی تشکیل شده است .
1- کفی (تخت گیوه) 2- رویه ( روی گیوه ، جوراب ) 3-  پشت پاشنه .
جنس رویه تمامی از پنبه بوده اما تخت گیوه و پشت پاشنه از جنس چرم بوده که امروز ه نمونه ایی از تخت لاستیکی نیز به چشم می خورد . گیوه هایی که با تخت چرمی ساخته می شود به گیوه آجیده و آنهایی که با کف لاستیکی تولید می شود به تخت لاستیکی معروف است .
 گیوه آجیده :
گیوه آجیده که کف آن از دو لایه چرمی می باشد بعد از اندازه های مشخص و متفاوتی که از چرم گاو بریده شده در میان دهانه دو تخته چوبی (گیره ) به نام جریده می گذارند و دو لایه مذکور را با جوال دوز به همراه نخ محکم به همدیگر می دوزند ، سطح تمامی کف گیوه را کوک زده و با مشتی می کوبند،لازم بذکر است که نخ های مصرفی را قبل از کوک شمع اندود کرده و چرب می نمایند تا نخ محکم و مقاوم گردد . پس از آماده شدن کف آجیده شده آن را به رویه که توسط بانوان بافته شده می دوزند بعد از مراحل دوخت مجددا با مشتی فلزی جای کوک ها را برای ایستایی و مقاومت بیشتر ضربه می زنند . در حدود نیم قرن پیش به دلیل بازار تقاضای زیاد و استفاده بیشتر مردم از گیوه ،تمام مصالح اولیه مانند: چرم ، نخ و ابزار کار در خود محل تهیه می شد اما با پایین آمدن سطح تقاضا عده ای از گیوه بافان و تخت کشها این حرفه را ادامه نداده و مرتبط برآن مشاغلی چون دباغی پوست و پشم و نخ ریسی هم برچیده شده است . در حال حاضر مصالحی چون چرم و لاستیک و نخ را از شهرستانهای همجوار( ساوه و قم و تهران )تهیه می نمایند . لاستیک که یکی از مشتقات نفت است رفته رفته جای خودرا در میان تخت کشهای گیوه باز نموده و حتی امروزه بیشتر تخت گیوه ها را ازجنس مذکور تهیه می نمایند . موارد مصرف گیوه در تابستان بیشتر به چشم می خورد چرا که در گرمای تابستان پا خنک و راحت خواهد بود . اما این مشکل وجود دارد که تخت لاستیک به مراتب زودتر از تخت های چرمی گرم شده و قابل تحمل نخواهد بود . کار بافت رویه گیوه با روزانه 8 تا 10 ساعت کار در حدود 4 تا 5 روز طول می کشد ، در حال حاضر نیز بافت رویه توسط خانم ها انجام می گیرد .  رنگ در این مقوله نقش چندانی ندارد ، گیوه های بافته شده چه در قبل و یا در حال حاضر به رنگ سفید بافته شده و گیوه های رنگی در این منطقه به چشم نخورده و متقاضی ندارد . ابزار مورد نیاز جهت بافت ، سوزن بافت است که در حدود 10 سانتی متر طول دارد و به جز مصالح اولیه نخ و چرم ابزار بکار رفته در تولید گیوه عبارتند از : دشنه (کارد برش ) جوال دوز ، سوزن ، انبرک ،مشتی ، چکش و....عمر مفید گیوه ها بین 12-10 ماه با کار مداوم کشاورزی است .

 

  - کیمخت نوعی از پوست که به دباغت خاص پیرایند "دهخدا"

   - سنجان شهری در پنج کیلومتری جنوب غربی شهر اراک می باشد


دسته بندی

کارشناس روابط عمومی


    پاسخ دهید

    نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

     

     
     

    دسترسی سریع

    مطالب ویژه


    اینفوگرافیک


    اقامتگاه های بوم گردی استان

    آخرین اخبار دفاتر همیاری




    آمار سایت

    • اداره کل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری استان مرکزی

      بازدیدهای امروز:945


      بازدیدهای روز گذشته:4647


      بازدیدهای دو روز گذشته:4347


      تعداد کل اخبار:2365


      آخرین بروزرسانی:1398/05/27 09:31


    پیوندها